ผู้ป่วยที่ให้ อาหารสายยาง จะสามารถกลับมาทานอาหารได้ปกติหรือไม่ ?คำตอบคือ "มีโอกาสกลับมาทานได้ปกติครับ" แต่ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับสาเหตุหลักที่ทำให้ต้องใส่สายยางในตอนแรก และความพร้อมของร่างกายผู้ป่วยครับ
กระบวนการที่จะกลับมาทานเองได้นั้นเรียกว่า การฝึกกลืน (Swallowing Rehabilitation) ซึ่งมีปัจจัยสำคัญดังนี้ครับ:
1. ปัจจัยที่มีผลต่อการถอดสายยาง
ความแข็งแรงของกล้ามเนื้อ: หากผู้ป่วยเป็นโรคหลอดเลือดสมอง (Stroke) แล้วกล้ามเนื้อที่ใช้ในการกลืนอ่อนแรง ต้องอาศัยการฝึกทำกายภาพบำบัดกล้ามเนื้อปากและคอครับ
ระดับความรู้สึกตัว: ผู้ป่วยต้องตื่นดี สื่อสารรู้เรื่อง และทำตามคำสั่งง่ายๆ ได้ (เช่น "ลองกลืนน้ำลายครับ")
สาเหตุที่ใส่สาย: * หากใส่เพราะ อุบัติเหตุชั่วคราว หรือเพิ่งฟื้นจากผ่าตัด โอกาสถอดสายจะสูงมาก
หากใส่เพราะ โรคเรื้อรังที่ลุกลาม (เช่น มะเร็งบางระยะ หรืออัลไซเมอร์ระยะท้าย) การกลับมาทานปกติอาจทำได้ยากกว่า
2. สัญญาณบวกที่บอกว่า "เริ่มฝึกได้แล้ว"
ผู้ป่วยสามารถกลืนน้ำลายเองได้โดยไม่สำลัก
ไม่มีอาการไอขณะจิบน้ำ หรือไม่มีเสียงครืดคราดในลำคอหลังกลืน
กล้ามเนื้อลิ้นและปากขยับได้ดีขึ้น
3. ขั้นตอนการฝึกเพื่อถอดสายยาง (Transitioning)
การจะถอดสายไม่ได้ทำปุบปับครับ แต่ต้องผ่านขั้นตอนเหล่านี้อย่างเป็นระบบ:
การประเมินการกลืน (Swallow Test): มักทำโดยนักกายภาพบำบัดหรือแพทย์ โดยใช้ของเหลวที่มีความหนืดต่างกัน (เช่น น้ำใส, น้ำหนืดคล้ายน้ำเชื่อม)
เริ่มจากอาหารเนื้อละเอียด: เช่น เยลลี่น้ำเขียว หรืออาหารบดละเอียดที่มีความหนืด (Semi-solid) เพราะอาหารที่มีความหนืดจะไหลช้ากว่าน้ำเปล่า ทำให้ผู้ป่วยมีเวลาควบคุมกล้ามเนื้อเพื่อปิดหลอดลมได้ทัน
การทานควบคู่: เริ่มให้ทานทางปากมื้อเล็กๆ แล้วยังให้ทางสายยางเสริมเพื่อให้ได้สารอาหารครบถ้วนตามแผนการรักษา
ถอดสาย: เมื่อผู้ป่วยทานทางปากได้เพียงพอ (ปกติคือมากกว่า 75% ของความต้องการร่างกาย) และไม่มีการสำลัก แพทย์จึงจะพิจารณาถอดสายครับ
⚠️ ข้อควรระวัง: อย่าแอบฝึกเองโดยไม่ปรึกษาแพทย์
การที่ผู้ป่วยสำลักเพียงนิดเดียว อาจทำให้น้ำหรือเศษอาหารหลุดเข้าปอดจนเกิด "ปอดอักเสบจากการสำลัก" ซึ่งอันตรายมาก และจะทำให้กระบวนการถอดสายยางต้องเลื่อนออกไปอีกนานครับ
💡 เคล็ดลับช่วยกระตุ้นการกลืน
ระหว่างที่ยังใส่สายยางอยู่ คุณสามารถช่วยเตรียมความพร้อมให้ผู้ป่วยได้โดย:
ดูแลช่องปาก: แปรงฟันและลิ้นให้สะอาด เพื่อลดเชื้อโรคในปากและกระตุ้นประสาทรับสัมผัส
ฝึกบริหารกล้ามเนื้อ: เช่น การฝึกเป่าลม การฝึกแลบลิ้น หรือขยับปากตามคำแนะนำของนักบำบัด
